Klasyfikacja ogniowa: ocena bezpieczeństwa materiałów

Ochrona przeciwpożarowa ma na celu nie tylko opanowanie ognia, lecz także ochronę życia i mienia oraz zapewnienie ciągłości działania kluczowych usług. Nowe przepisy dotyczące bezpieczeństwa często powstają w odpowiedzi na tragedię, która ujawnia istniejące słabości. W Wielkiej Brytanii takie regulacje określa się potocznie mianem przepisów wprowadzanych po szkodzie. Wymownym przykładem jest ustawa Fire Precautions Act z 1971 r., wprowadzona po katastrofalnym pożarze hotelu w Saffron Walden.

Ewolucja przepisów dotyczących bezpieczeństwa pożarowego

Rozporządzenie Regulatory Reform (Fire Safety) Order, które weszło w życie w październiku 2006 r., ustanowiło w Anglii i Walii nowy system oparty na ocenie ryzyka, obejmujący wszystkie obiekty niemieszkalne.

Istotne zmiany w Fire Safety Order weszły w życie 1 października 2023 r. na mocy art. 156 ustawy Building Safety Act 2022. Zmiany te nakładają na osoby odpowiedzialne w rozumieniu tych przepisów obowiązek:

• Pełnego dokumentowania ocen ryzyka pożarowego.

• Dokumentowania tożsamości osoby przeprowadzającej ocenę ryzyka pożarowego.

• Przekazywania informacji dotyczących bezpieczeństwa pożarowego przy zmianie zarządcy budynku.

Zmiany te zwiększają odpowiedzialność i zapewniają zachowanie wiedzy dotyczącej bezpieczeństwa pożarowego przy zmianach właścicieli. W ślad za Szkocją pierwsze przepisy budowlane dla Anglii i Walii weszły w życie w 1965 r., ustanawiając jednolity system w miejsce około 1400 zbiorów przepisów lokalnych, z których część pochodziła jeszcze ze średniowiecza.

Obecnie stosowanie tych przepisów wspiera czternaście zatwierdzonych dokumentów wytycznych, tzw. Approved Documents. Dokument B poświęcony jest bezpieczeństwu pożarowemu i dzieli się na dwa tomy dotyczące budynków mieszkalnych oraz pozostałych budynków. Te ramy prawne świadczą o rosnącym znaczeniu odporności ogniowej we współczesnym budownictwie i prawodawstwie.

Zmiany w Approved Document B (2025–2029)

• Od 2 marca 2025 r.: Instalacje tryskaczowe będą obowiązkowe we wszystkich nowo budowanych domach opieki w Anglii, niezależnie od wysokości budynku.

• Od 30 września 2026 r.: W nowych budynkach mieszkalnych w Anglii o wysokości powyżej 18 m wymagane będą dwie klatki schodowe.

• Od 2 września 2029 r.: Całkowite usunięcie odniesień do BS 476 z brytyjskich przepisów budowlanych.

Zmiany te mają na celu usprawnienie gaszenia pożarów, poprawę bezpieczeństwa dróg ewakuacyjnych oraz klasyfikacji materiałów pod względem bezpieczeństwa pożarowego.

Bierna ochrona przeciwpożarowa

Przy budowie lub renowacji budynków brytyjskie przepisy wymagają stosowania biernej ochrony przeciwpożarowej, kładąc nacisk na projektowanie budynków i dobór materiałów zapobiegających rozprzestrzenianiu się ognia. Przykładowo:

1. Drzwi przeciwpożarowe: Służą do ograniczania pożaru do wydzielonych stref i ochrony dróg ewakuacyjnych. Płyty o wysokich parametrach, takie jak wermikulitowe płyty ogniochronne Vitcas oraz płyty konstrukcyjne krzemianowo-wapniowe (CS) do kominków, zapewniają doskonałą odporność ogniową, stabilność wymiarową oraz zgodność z brytyjskim Approved Document B. Aby zachować szczelność ogniową wokół ościeżnicy, stosuje się pęczniejący uszczelniacz akustyczny, który wypełnia szczeliny i rozszerza się pod wpływem ciepła, blokując ogień i dym, a jednocześnie ograniczając przenikanie dźwięków.

2. Rury i kanały instalacyjne: Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się ognia i dymu wzdłuż tras instalacyjnych, rury i kanały wyposaża się w pęczniejące kratki, kołnierze i opaski przeciwpożarowe. W miejscach przejścia instalacji przez ściany i stropy oddzielenia przeciwpożarowego wymagana jest zaprawa ogniochronna, która w pełni przywraca odporność ogniową przegrody, wypełniając pustki i zapobiegając przenikaniu ognia oraz dymu przez otwory instalacyjne.

3. Stabilność konstrukcji: Elementy konstrukcyjne, takie jak stalowe dźwigary i słupy, muszą zachować nośność podczas pożaru. Można to osiągnąć przez zastosowanie powłok ogniochronnych oraz cementowych systemów ogniochronnych (Vitcas FPC-S). Produkty takie jak powłoka ogniochronna Vitcas i Vitcas FPC-S są przeznaczone do izolowania stalowych elementów konstrukcyjnych, opóźniania wzrostu ich temperatury oraz utrzymania stabilności w czasie niezbędnym do ewakuacji i prowadzenia działań gaśniczych.

4. Drogi ewakuacyjne: Zapewnienie czytelnego oznakowania, chronionych korytarzy i oświetlenia awaryjnego ma podstawowe znaczenie dla bezpiecznej ewakuacji w razie pożaru.

5. Ocena ryzyka pożarowego: Od 1 października 2023 r. osoby odpowiedzialne w rozumieniu przepisów obowiązujących w Anglii i Walii muszą w pełni dokumentować oceny ryzyka pożarowego dla wszystkich budynków niemieszkalnych oraz odnotowywać tożsamość osoby przeprowadzającej ocenę.

6. Przejścia instalacyjne: Ogniochronne uszczelniacze, mastyki i zaprawy są niezbędne do uszczelniania szczelin wokół rur, kabli i kanałów instalacyjnych, zapobiegając rozprzestrzenianiu się ognia i dymu między strefami pożarowymi. Obejmuje to stosowanie certyfikowanych płyt, tynków, zapraw, powłok i uszczelnień ogniochronnych Vitcas, które spełniają wysokie wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej i ograniczania rozprzestrzeniania się ognia.

Czynna ochrona przeciwpożarowa

Choć środki biernej ochrony mają kluczowe znaczenie, znacznie wzrosło również wykorzystanie systemów czynnej ochrony przeciwpożarowej, takich jak czujki dymu: odsetek wyposażonych w nie gospodarstw domowych wzrósł z 25% w 1989 r. do 86% w 2008 r. Systemy te odgrywają istotną rolę we wczesnym wykrywaniu pożaru, dając użytkownikom budynku więcej czasu na ewakuację. Ponadto instalacje tryskaczowe, które aktywnie tłumią pożar, okazały się najskuteczniejszym dostępnym środkiem ochrony. W związku z tym od 2 marca 2025 r. wszystkie nowo budowane domy opieki w Anglii muszą być wyposażone w instalacje tryskaczowe, niezależnie od wysokości budynku.

Sprzęt do ręcznego zwalczania pożaru

Do natychmiastowego reagowania na pożar służą:

1. Gaśnice: W zależności od grupy pożaru można stosować różne rodzaje gaśnic, np. wodne, płynowe do tłuszczów kuchennych, śniegowe na dwutlenek węgla, proszkowe i pianowe.

2. Koce gaśnicze: Doskonale nadają się do tłumienia ognia przez odcięcie dopływu tlenu. Mogą uratować życie, gdy zapali się na kimś odzież.

3. Systemy sygnalizacji i wykrywania pożaru: Czujki dymu, ciepła i wielosensorowe zapewniają wczesne ostrzeganie o pożarze, umożliwiając użytkownikom budynku ewakuację, zanim warunki staną się zagrożeniem dla życia. W Wielkiej Brytanii systemy te projektuje się i instaluje zgodnie z BS 5839, aby zapewnić niezawodność i odpowiedni zasięg ochrony.

Pozytywne efekty ochrony przeciwpożarowej

Proaktywne i stale rozwijane podejście do bezpieczeństwa pożarowego w Wielkiej Brytanii przyniosło rezultaty. Od połowy lat 80. XX wieku nastąpił wyraźny spadek liczby pożarów, ofiar śmiertelnych i osób rannych, co potwierdza skuteczność stosowanych środków ochrony.

Niezawodne produkty ogniochronne

Osobom poszukującym produktów, które spełniają, a nawet przewyższają wymagania brytyjskich norm dotyczących odporności ogniowej, Vitcas oferuje szeroki asortyment dostępny w naszym sklepie internetowym. Zrozumienie specyfiki zarówno biernej, jak i czynnej ochrony przeciwpożarowej ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa. Kompleksowe przepisy i postęp w dziedzinie materiałów ogniochronnych przyczyniają się do tworzenia bezpieczniejszego otoczenia.

Klasyfikacje ogniowe w brytyjskim budownictwie

W branży budowlanej zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego ma nadrzędne znaczenie. Każdy element budynku, od materiałów fundamentowych po końcowe wykończenie, wpływa na jego ogólny poziom bezpieczeństwa.

Brytyjskie przepisy budowlane i klasyfikacje

W Wielkiej Brytanii obowiązują rygorystyczne przepisy budowlane, które mają zapewnić zgodność każdego elementu konstrukcji z najwyższymi standardami bezpieczeństwa. Brytyjskie przepisy budowlane określają przejrzysty system klasyfikacji materiałów budowlanych i ich właściwości ogniowych. Jedną z podstawowych norm przywoływanych w tych przepisach jest BS EN 13501-1, która zastąpiła system klasyfikacji ogniowej BS 476.

Ocena właściwości ogniowych

Materiały budowlane poddaje się rygorystycznym badaniom właściwości ogniowych, określanym jako badania ogniowe. W zależności od zachowania podczas pożaru materiały otrzymują klasę ogniową, która określa ich udział w rozwoju i rozprzestrzenianiu się pożaru oraz emisji dymu. Badania ogniowe są niezbędne, aby upewnić się, że materiały budowlane spełniają wymagania bezpieczeństwa i wytrzymują wysokie temperatury bez przyczyniania się do rozprzestrzeniania się ognia.

Klasy 0 i 1 oraz Euroklasy

Klasa 0 i klasa 1 to określenia, które często pojawiały się w brytyjskiej terminologii budowlanej. Klasy te, zwłaszcza klasa 0, oznaczają materiały o wysokim poziomie bezpieczeństwa pożarowego, czyli najniższym stopniu rozprzestrzeniania płomienia i ograniczonej palności. Klasyfikacja ta odnosi się do właściwości ogniowych materiałów, którym przypisuje się klasę na podstawie ich udziału w rozwoju pożaru.

Przez długi czas funkcjonował podwójny system wymagań, w którym konieczne było spełnienie kryteriów badań według brytyjskiej normy BS 476 oraz europejskich wymagań klasyfikacji Euroklas według BS EN 13501. Jednak brytyjskie badania normowe, obejmujące klasy 0 i 1, są wycofywane 2 marca 2025 r., a klasyfikacja Euroklas (A1, A2, B itd.) według EN 13501-1 stanie się jedyną podstawą określania wymagań w Approved Document B brytyjskich przepisów budowlanych.

System Euroklas oferuje kompleksową klasyfikację ogniową, od materiałów najbezpieczniejszych, czyli niepalnych, po najmniej bezpieczne, czyli wyroby klasy E lub F. Klasa F oznacza zatem najniższy poziom właściwości w warunkach pożaru.

System Euroklas, określony w szczególności w BS EN 13501-1, klasyfikuje materiały na podstawie ich reakcji na ogień. Klasy A1 i A2 obejmują materiały niepalne, a klasa B oznacza materiały o ograniczonym udziale w pożarze. Materiały zaliczane do klasy C uznaje się natomiast zazwyczaj za mające średni udział w pożarze.

Materiały niepalne są oczywiście najbezpieczniejsze podczas pożaru, ale materiały ogniochronne również projektuje się tak, aby wytrzymywały wysokie temperatury i zapobiegały rozprzestrzenianiu się płomieni przez określony czas. Mogą one nadal płonąć lub ulegać degradacji pod wpływem ekstremalnego ciepła przekraczającego ich odporność temperaturową, lecz są opracowane tak, aby stawiać opór działaniu ognia przez określony czas, dając więcej czasu na ewakuację lub działania gaśnicze.

Emisja dymu a materiały

Emisja dymu jest kluczowym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo pożarowe. Materiały, które podczas spalania wydzielają znaczne ilości dymu, mogą zwiększać zagrożenie w czasie pożaru. Dlatego materiały klasyfikuje się również pod względem emisji dymu. Na przykład niektóre materiały podłogowe mogą być badane pod kątem wydzielania dymu oraz wytwarzania płonących kropli i cząstek. Jeśli materiał wytwarza nadmierną ilość płonących kropli, może otrzymać klasę D2 w zakresie ich występowania, co wskazuje na większe ryzyko.

Rozprzestrzenianie się ognia a izolacyjność cieplna

Badanie rozprzestrzeniania się ognia określa, jak szybko i w jakim zakresie ogień rozprzestrzenia się po powierzchni materiału. Na przykład materiały o wysokiej izolacyjności cieplnej mogą spowalniać rozprzestrzenianie się ognia, co czyni je bardziej pożądanymi w budownictwie.

System Euroklas a powłoki proszkowe

Jak wspomniano wcześniej, istnieje również europejski system klasyfikacji zwany systemem Euroklas, który wykorzystuje szczegółową skalę uwzględniającą różne parametry, od poziomu wydzielania ciepła po wytwarzanie płonących kropli i cząstek. Powłoki proszkowe, często stosowane ze względu na walory estetyczne, poddaje się tym badaniom, aby upewnić się, że nie obniżają bezpieczeństwa. Wysoka Euroklasa materiału z powłoką proszkową oznaczałaby jego minimalny udział w rozwoju pożaru i wytwarzaniu dymu.

Podsumowanie

Przed rozpoczęciem kolejnego projektu niezbędne jest zrozumienie klasyfikacji ogniowych i przepisów przeciwpożarowych. Stosowanie ogniochronnych i niepalnych wyrobów budowlanych o wysokiej Euroklasie lub brytyjskiej klasie 0 może zwiększyć bezpieczeństwo budynków. Oprócz spełnienia wymagań brytyjskich badań normowych nadrzędne znaczenie ma zapewnienie, aby elementy budynku, od kamienia naturalnego po zaawansowane wyroby budowlane, miały ograniczony udział w rozwoju pożaru i wytwarzaniu dymu. Przy wyborze materiałów na rynek brytyjski należy zawsze uwzględniać brytyjski system klasyfikacji oraz system Euroklas, aby zapewnić najwyższy poziom bezpieczeństwa.

Pełną listę brytyjskich i europejskich norm oraz klasyfikacji można znaleźć w oficjalnych katalogach norm BS i EN